Kalça kırığı yaşlılarda çoğu zaman bir düşmeden sonra görülür ve genellikle ameliyatla tedavi edilir. Ameliyattan sonra mümkün olan en kısa sürede ayağa kalkmak ve fizyoterapiye başlamak iyileşmenin anahtarıdır. Eve dönüş, sürecin sonu değil; asıl toparlanmanın başladığı dönemdir. Bu rehber ailelerin ve bakıcıların ilk haftaları planlamasına yardım eder; hareket kısıtlamalarını ve egzersiz programını cerrah ve fizyoterapist belirler.
Taburculuktan önce sorulacaklar
- Hangi hareketler serbest, hangileri yasak? (Ameliyat türüne göre bacak bacak üstüne atmak, derin eğilmek gibi kısıtlamalar olabilir.)
- Bacağa ne kadar yük verilebilir? Yürüteç mi, baston mu kullanılacak?
- Ağrı kesiciler ne zaman, nasıl alınacak? Kan sulandırıcı iğne veya ilaç var mı, ne kadar sürecek?
- Dikişler veya zımbalar ne zaman alınacak, yara nasıl korunacak?
- Evde fizyoterapi veya kontrol randevuları nasıl ayarlanacak?
Evi hazırlayın
- Yatak, tuvalet ve oturma alanını aynı katta toplayın; yürüteçle geçecek kadar geniş yol açın.
- Halı, kablo ve eşikleri kaldırın; gece için yol ışığı koyun.
- Alçak koltuk ve klozet kalkmayı zorlaştırır: klozet yükseltici, kolçaklı sağlam sandalye ve tutunma barları için uzmana danışın.
- Sık kullanılan eşyaları bel ile omuz hizasına alın; eğilme ihtiyacını azaltın.
- Duş için kaymaz zemin ve duş sandalyesi hazırlayın; ilk zamanlarda yanında biri bulunsun.
Her gün hareket: az ama düzenli
Fizyoterapistin verdiği egzersizleri günde birkaç kez, kısa oturumlarla tekrarlayın. Gün boyu yatakta kalmak kas kaybını, pıhtı riskini, bası yarasını ve zatürreyi artırır. Yakınınızın yapabildiği işleri kendisinin yapmasına izin verin; her şeyi onun yerine yapmak bağımlılığı artırabilir. Yürürken yanında, etkilenmemiş tarafa değil, hafif arkasında ve etkilenmiş tarafına yakın durun.
Ağrı yönetimi
Kontrol altında olmayan ağrı hareketi engeller ve iyileşmeyi geciktirir. Ağrı kesicileri reçetedeki düzende kullanın; fizyoterapiden önce alınması gerekip gerekmediğini sorun. Demans gibi nedenlerle ağrısını anlatamayan kişilerde yüz buruşturma, huzursuzluk, hareket etmek istememe veya iştahsızlık ağrı işareti olabilir. Ağrı kesicilerin kabızlık yapabileceğini unutmayın.
Hemen haber verilmesi gereken belirtiler
- Baldırda şişlik, kızarıklık, sıcaklık veya ağrı (bacakta pıhtı belirtisi olabilir).
- Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı veya kan tükürme: 112’yi arayın.
- Yarada artan kızarıklık, akıntı, kötü koku veya ateş.
- Bacağın aniden kısalması, dışa dönmesi veya ani artan ağrı.
- Ani başlayan kafa karışıklığı (deliryum).
- Yeni bir düşme.
Yeni bir düşmeyi ve kırığı önlemek
Bir kalça kırığından sonra yeni düşme ve kırık riski artar. Düşmeye yol açan nedenleri (ilaçlar, görme, denge, ev ortamı) hekimle gözden geçirin. Kemik erimesi açısından değerlendirme ve tedavi gerekip gerekmediğini sorun. Yeterli protein, kalsiyum ve D vitamini konusunda hekim veya diyetisyenden öneri alın.
Bakıcıyla paylaşın: izin verilen ve yasak hareketler listesi, egzersiz saatleri, ağrı kesici düzeni ve “baldırda şişlik, nefes darlığı, yarada akıntı” uyarı işaretleri tek sayfada dursun.
Bakıcı bul
Kimlik doğrulamalı profiller
Kaynaklar
WellFamily tarafından aşağıdaki kaynaklarla hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme içeriğidir; kişisel sağlık değerlendirmesi yerine geçmez. Klinik uzman incelemesinden geçtiği iddia edilmez.