Demansta huzursuzluk, öfke ve gezinme: nedenleri anlamak ve sakin kalmak

Demans ilerledikçe kişide huzursuzluk, öfke patlamaları, şüphecilik, tekrar eden sorular, geceleri dolaşma veya evden çıkma isteği görülebilir. Bu davranışlar çoğu zaman kişinin anlatamadığı bir ihtiyacın, korkunun ya da rahatsızlığın ifadesidir. Davranışın arkasındaki nedeni aramak, hem kişinin hem de bakım verenin yükünü hafifletir.

Önce nedeni arayın

• Bedensel: ağrı, açlık, susama, tuvalet ihtiyacı, kabızlık, yorgunluk, üşüme veya sıcaklama.
• Sağlık: idrar yolu veya akciğer enfeksiyonu, ilaç değişikliği, işitme cihazı ya da gözlüğün takılı olmaması.
• Ortam: gürültü, kalabalık, yetersiz ışık, yabancı bir yer, rutinin bozulması.
• Duygusal: korku, sıkılma, yalnızlık, kendini işe yaramaz hissetme, utanç.

Davranış birkaç saat veya gün içinde aniden başladıysa ya da belirgin şekilde kötüleştiyse deliryum (ani kafa karışıklığı) olabilir; aynı gün hekime başvurun.

Davranış günlüğü

Bir hafta boyunca davranışın ne zaman, nerede, kimin yanında ve hemen öncesinde ne olduğunu not edin. Örüntüler çoğu zaman kendini gösterir: belirli bir saat, banyo zamanı, kalabalık bir ziyaret, açlık. Tetikleyiciyi bilmek, önlemenin ilk adımıdır.

An içinde nasıl yanıt verilir?

• Sakin kalın, sesinizi alçaltın; beden diliniz de sakin olsun.
• Tartışmayın ve “yanlışsın” demeyin; söylediğinin arkasındaki duyguya yanıt verin (“Korkmuş görünüyorsun, buradayım.”).
• Basit seçenekler sunun, tek seferde tek bir şey isteyin.
• Dikkatini nazikçe başka bir şeye yöneltin: bir bardak çay, sevdiği bir şarkı, bir fotoğraf albümü, kısa bir yürüyüş.
• Güvendeyse ona alan tanıyın, kısa bir süre sonra yeniden yaklaşın.
• Kendinizi veya kişiyi tehlikede hissederseniz uzaklaşın ve yardım çağırın.

Tekrar eden sorular ve şüphecilik

“Annem ne zaman gelecek?” gibi tekrar eden sorular kişinin unuttuğunu bilmemesinden kaynaklanır. Her seferinde kısa ve sakin bir yanıt vermek, bir not veya takvimle desteklemek işe yarayabilir. Eşyalarının çalındığına dair suçlamalar genellikle kaybedilen eşyalardan kaynaklanır; tartışmak yerine birlikte aramayı önerin ve sık kaybolan eşyaların yedeğini bulundurun.

Gezinme ve kaybolma riski

• Gün içinde düzenli hareket ve etkinlik gece dolaşmasını azaltabilir.
• Üzerinde adı ve bir yakınının telefon numarası bulunan bir bileklik veya kart taşısın.
• Güncel bir fotoğrafını hazır bulundurun.
• Komşuları ve mahalle esnafını bilgilendirin.
• Kapıya basit bir zil veya sensör; ocak ve tehlikeli eşyalar için güvenlik önlemleri.
• Kaybolduğunda vakit kaybetmeden 112’yi arayın.

İlaçlar hakkında

Davranış sorunları için kullanılan bazı ilaçların demanslı yaşlılarda ciddi yan etkileri olabilir; bu nedenle önce ilaç dışı yöntemler önerilir. İlaç yalnızca hekim değerlendirmesiyle başlanmalı ve düzenli gözden geçirilmelidir. Kendi başınıza sakinleştirici ya da uyku ilacı vermeyin.

Bakım verenin dayanıklılığı

Bu davranışlar kişisel değildir; hastalığın bir parçasıdır. Yine de yorucudur ve öfke, üzüntü, suçluluk hissetmek doğaldır. Düzenli mola alın, görevleri paylaşın ve gerekirse profesyonel destek isteyin.