Yutma güçlüğü; inme, Parkinson, demans, bazı kanserler ve ileri yaşa bağlı kas zayıflığıyla sık görülür. Yiyecek veya sıvının yanlışlıkla soluk borusuna kaçması (aspirasyon) zatürreye, yetersiz beslenmeye ve sıvı kaybına yol açabilir. Erken fark etmek ve uzman değerlendirmesi almak çok önemlidir.
Dikkat edilmesi gereken belirtiler
- Yemek veya içerken ya da hemen sonra öksürme, boğulma hissi
- Yuttuktan sonra seste “ıslak”, hırıltılı değişiklik
- Ağızda yemek biriktirme, çok uzun süren öğünler
- Yemeğin “boğazda takıldığı” hissi, burundan gelme
- Açıklanamayan kilo kaybı, sık göğüs enfeksiyonu veya ateş
- Belirli yiyeceklerden ya da hap yutmaktan kaçınma
Bu belirtileri fark ederseniz hekime söyleyin ve dil ve konuşma terapisti tarafından yutma değerlendirmesi yapılmasını isteyin.
Güvenli yemek düzeni
- Yemekte tam dik oturun (mümkünse sandalyede); yatakta ise baş ve gövde iyice yükseltilsin.
- Küçük lokmalar ve küçük yudumlar; bir lokma yutulmadan diğerini vermeyin.
- Televizyonu kapatın, yemek sırasında soru sormayın; dikkat yemekte olsun.
- Acele ettirmeyin; yorgunluk arttıkça risk de artar, gerekirse öğünleri küçültüp sıklaştırın.
- Yemekten sonra 30 dakika kadar dik kalın.
- Takma dişler iyi oturmalı; ağız bakımı düzenli yapılmalı.
Kıvam: kendiliğinden değiştirmeyin
Değerlendirme sonrasında yumuşak, püre veya koyulaştırılmış sıvı gibi belirli kıvamlar önerilebilir. Bu öneriler kişiye özeldir; “daha güvenli olur” diye kendi başınıza kıvam değiştirmeyin veya önerilen kıvamı gevşetmeyin. Önerilen kıvamın tarifini bakıcıyla yazılı paylaşın.
İlaç verirken
Hap yutmak zorsa ilaçları ezmeden veya kapsülü açmadan önce mutlaka eczacıya ya da hekime sorun; bazı ilaçlar ezildiğinde etkisi değişir veya zararlı olabilir. Şurup, eriyen tablet gibi alternatifler olabilir.
Ağız bakımı zatürre riskini azaltır
Ağızdaki bakteriler soluk borusuna kaçtığında zatürreye yol açabilir. Günde iki kez diş ve dil temizliği, takma dişlerin her gün temizlenmesi ve geceleri çıkarılması yutma güçlüğü olan kişilerde özellikle önemlidir.
Boğulma: acil durum
Kişi öksürebiliyorsa öksürmeye devam etmesini teşvik edin. Konuşamıyor, nefes alamıyor, öksüremiyor veya morarıyorsa hemen 112’yi arayın; ilk yardım eğitimi aldıysanız öğrendiğiniz müdahaleyi uygulayın. Bakım verenlerin temel ilk yardım eğitimi alması bu nedenle çok değerlidir.
Yemek kartı hazırlayın: önerilen kıvam, oturma pozisyonu, lokma büyüklüğü, yemekten sonra dik kalma süresi ve ilaçların nasıl verileceği. Mutfakta ve yatak başında dursun.
Bakıcı bul
Kimlik doğrulamalı profiller
Kaynaklar
WellFamily tarafından aşağıdaki kaynaklarla hazırlanmıştır. Genel bilgilendirme içeriğidir; kişisel sağlık değerlendirmesi yerine geçmez. Klinik uzman incelemesinden geçtiği iddia edilmez.